Zapraszamy na Dni Otwarte Centrum Herdera UG 2026.
Odbędą się one w piątek 26.09.2026 i sobotę 27.09.2026:
- 18.09.2026 wykład:
17.30-19.30 prof. Krzysztof Lipka Pozycja sztuki w pokantowskiej filozofii niemieckiej. Dwie skraje postawy: Wagner i Rilke
- 19.09.2026 spacer i dyskusja:
– 10.00-11.45 Michał Ślubowski Kobiety epoki przełomu (spacer)
– 12.00-13.30 Filia Gdańska WiMBP, ul. Mariacka 42
dr Jan Daniluk, dr Janusz Mosakowski Zmiany w życiu Gdańska odnotowane w lokalnej beletrystyce, memuarystyce i literaturze faktu długiego wieku XIX
Na wydarzenia z dni otwartych nie obowiązują zapisy, wstęp jest wolny.
Projekt realizowany jest dzięki wsparciu Goethe-Institut w Warszawie, partnerem wydarzenia jest Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna im. Josepha Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku.
Szczegółowy opis wydarzeń:
- 18.09 prof. Krzysztof Lipka Pozycja sztuki w pokantowskiej filozofii niemieckiej. Dwie skraje postawy: Wagner i Rilke
Sztuka, której wartość doceniano od czasów starożytnych, nigdy w zasadzie nie zajmowała w społeczeństwach miejsca jednej z głównych dziedzin powszechnego życia. Na taką pozycję, dziedziny nie tylko spełniającej jedną z zasadniczych dla człowieka ról, lecz także jednego z głównych obszarów realizowania życia duchowego, wywindowała ją dopiero pokantowska filozofia niemiecka.
Wówczas sztuka stanęła na pozycji równej nauce, prawu czy religii, wkroczyła na drogę duchowego wskaźnika postępu i rozwoju człowieka, wytworzyła standardy myślenia i etycznego kierowania narodem. Jednak tak wysforowana pozycja wymaga od sztuki postaw silnie nacechowanych aksjologicznie, a także etycznej i ideologicznej odpowiedzialności.
To zadanie nie jest dla sztuki łatwe i nakłaniało ono do przyjmowania bardzo różnych oblicz, czego efektem jest dzisiejsza rola sztuki, która nie wszystkim się podoba, skłania do głębszego zastanowienia i analiz, a także do poszukiwania wyjścia z obecnego impasu. Wydaje się, że – mówiąc jedynie o sztuce wysokiej – XX wiek zdominowały dwie postawy, których najpełniejszymi wyrazicielami przeciwstawnych stanowisk byli Wagner i Rilke. Pozostaje pytanie, jaką z wyznaczonych dróg może i powinna pójść sztuka dziś i jak moglibyśmy ją rozsądnie i owocnie ukierunkować.
Krzysztof Lipka – dr hab. filozofii, prof. emerytowany UMFC; muzykolog, historyk sztuki, pisarz, poeta; w latach 1975 – 2001 redaktor w Polskim Radiu (liczne nagrody, m. in. Złoty Mikrofon 1992). Autor ponad trzydziestu książek, w tym wiersze (Usta i kamień 1992, Elegie moszczenickie 2000, Kasztanów Dwadzieścia 2003, Kartka moich słów. Ody z Gaucin 2024, Stereometria opon 2024), opowiadania (Wariacje z fletem 1989, Technika własna 2007), powieści (m. in. Pensjonat Barataria 1993, Statek szaleńców. Dziennik pokładowy 2020, Obce światła 2025, Okna na zachód 2025), eseje (m. in. Słyszalny krajobraz 2003, Miasta i klucze 2005, Performanse Nerona 2024, Długodystansowość samotnika 2025), baśnie dla dzieci (Laura na Zamku Godzin 2012, Niesłychana przemiana Marszałka Bimbusa 2018), książki naukowe (m. in. Abstrakcja i przestrzeń. Szkic o ekspansji myśli i sztuki 2017, Świętość i brzmienie. Muzyka w Biblii 2022, Anty-Ingarden 2025) oraz ponad trzystu artykułów z zakresu kultury, sztuki, estetyki. Zajmuje się estetyką filozoficzną, szczególnie ontologią dzieła muzycznego, korespondencją sztuk, abstrakcją w sztuce i związkami sztuki z etyką.
- 19.09.2026 10.00-11.45 Michał Ślubowski Kobiety epoki przełomu (spacer)
Spacer o kobietach, które żyły w Gdańsku w XIX i na początku XX wieku w momencie, kiedy tradycja mieszczańska spotykała się z nowoczesnością, a sztywne reguły dotyczące ról społecznych zaczęły pękać.
Opowiemy o codzienności gdańszczanek z różnych warstw społecznych. Przyjrzymy się także tym, które poszły dalej: jak urodzona w Gdańsku Käthe Schirmacher, jedna z pierwszych kobiet z doktoratem w Europie i głośna działaczka ruchu emancypacyjnego. Zapytamy, jak wyglądała droga do edukacji, własnych pieniędzy i prawa głosu.
Michał Ślubowski — absolwent Wydziału Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego. Autor książek poświęconych gdańskiej herstorii: „Czarownice, mieszczki, pokutnice” (2020) oraz „Proszarki, celebrytki i święte” (2023). Twórca strony „Gedanarium” oraz współtwórca podkastów „Makabreski” i „Historia Gdańska dla każdego”. W 2025 roku otrzymał Nagrodę dla Młodych Twórców Kultury Miasta Gdańska.
- 19.09.2026 12.00-13.30 Filia Gdańska WiMBP, ul. Mariacka 42
dr Jan Daniluk, dr Janusz Mosakowski Zmiany w życiu Gdańska odnotowane w lokalnej beletrystyce, memuarystyce i literaturze faktu długiego wieku XIX (rozmowa panelowa)
Dwaj gedaniści, historyk i literaturoznawca, spróbują odpowiedzieć na pytanie, jaki kształt przybierały w długim wieku dziewiętnastym obecne w najrozmaitszych tekstach – od ściśle literackich po skrajnie utylitarne informatory – przekazy o społecznych, kulturowych, gospodarczych i politycznych zmianach oblicza Gdańska. Na podstawie analizy narracji wybranych tekstów oraz wzajemnych ich relacji zaproponują oni uczestnikom spotkania możliwie szeroką, interdyscyplinarną prezentację licznych metamorfoz miasta, które zaszły od jego przejścia pod panowanie pruskie w roku 1793 aż po wybuch pierwszej wojny światowej.
dr Jan Daniluk – historyk, adiunkt na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Gdańskiego (Zakład Historii Gdańska, Pomorza i Regionu Bałtyckiego), pracownik naukowy Muzeum II Wojny Światowej. Prowadzi też niemal od samego początku wykłady na studiach podyplomowych Gedanistyki. Pasjonat i badacz historii regionalnej, głównie Gdańska oraz Sopotu (XIX–XX w.). Zajmuje się także historią powszechną lat 1890–1945, ze szczególnym uwzględnieniem II wojny światowej oraz dziejów Rzeszy Niemieckiej. Bada i popularyzuje ponadto historię hazardu. Strona domowa: www.jandaniluk.pl
Autor m. in.: „Narodziny miasta. Miniatury o wilhelmińskim Gdańsku” (1890–1914), Gdańsk 2024; „Dwudziestolecie pomiędzy. Miniatury o Wolnym Mieście Gdańsku” (1920–1939), Gdańsk 2022; „Miasta skoszarowane. Gdańsk i Sopot jako garnizon Wehrmachtu w latach 1939–1945”, Gdańsk 2019, „SS w Gdańsku, Wybrane zagadnienia”, Gdańsk 2013.
dr Janusz Mosakowski – polonista i gedanista, pracownik dydaktyczno-naukowy w Instytucie Filologii Polskiej, założyciel i kierownik pracowni badawczej „Literackie Trójmiasto”, badacz niemieckiej i polskiej beletrystyki historycznej w wieku XIX i XX, niemiecko- i polskojęzycznej literatury lokalnej o Gdańsku w wieku XIX i XX oraz pomorskiej literatury regionalnej. Tłumacz niemieckiej literatury pięknej, naukowej i publicystyki, współredaktor i tłumacz serii wydawniczej „Danzig w Gdańsku”.