W piątek i sobotę 18-19.09.2026 świętując nasze Dni Otwarte rozpoczęliśmy dwa nasze cykle jesienne: nasze spotkania z historycznym Gdańskiem i niemiecką filozofią.
W piątek wysłuchaliśmy wykładu prof. Krzysztofa Lipki „Pozycja sztuki w pokantowskiej filozofii niemieckiej. Dwie skrajne postawy: Wagner i Rilke”.
O czym było?
Sztuka, której wartość doceniano od czasów starożytnych, nigdy w zasadzie nie zajmowała w społeczeństwach miejsca jednej z głównych dziedzin powszechnego życia. Na taką pozycję, dziedziny nie tylko spełniającej jedną z zasadniczych dla człowieka ról, lecz także jednego z głównych obszarów realizowania życia duchowego, wywindowała ją dopiero pokantowska filozofia niemiecka.
Wówczas sztuka stanęła na pozycji równej nauce, prawu czy religii, wkroczyła na drogę duchowego wskaźnika postępu i rozwoju człowieka, wytworzyła standardy myślenia i etycznego kierowania narodem. Jednak tak wysforowana pozycja wymaga od sztuki postaw silnie nacechowanych aksjologicznie, a także etycznej i ideologicznej odpowiedzialności.
To zadanie nie jest dla sztuki łatwe i nakłaniało ono do przyjmowania bardzo różnych oblicz, czego efektem jest dzisiejsza rola sztuki, która nie wszystkim się podoba, skłania do głębszego zastanowienia i analiz, a także do poszukiwania wyjścia z obecnego impasu. Wydaje się, że – mówiąc jedynie o sztuce wysokiej – XX wiek zdominowały dwie postawy, których najpełniejszymi wyrazicielami przeciwstawnych stanowisk byli Wagner i Rilke. Pozostaje pytanie, jaką z wyznaczonych dróg może i powinna pójść sztuka dziś i jak moglibyśmy ją rozsądnie i owocnie ukierunkować.
Krzysztof Lipka – dr hab. filozofii, prof. emerytowany UMFC; muzykolog, historyk sztuki, pisarz, poeta; w latach 1975 – 2001 redaktor w Polskim Radiu (liczne nagrody, m. in. Złoty Mikrofon 1992). Autor ponad trzydziestu książek, w tym wiersze (Usta i kamień 1992, Elegie moszczenickie 2000, Kasztanów Dwadzieścia 2003, Kartka moich słów. Ody z Gaucin 2024, Stereometria opon 2024), opowiadania (Wariacje z fletem 1989, Technika własna 2007), powieści (m. in. Pensjonat Barataria 1993, Statek szaleńców. Dziennik pokładowy 2020, Obce światła 2025, Okna na zachód 2025), eseje (m. in. Słyszalny krajobraz 2003, Miasta i klucze 2005, Performanse Nerona 2024, Długodystansowość samotnika 2025), baśnie dla dzieci (Laura na Zamku Godzin 2012, Niesłychana przemiana Marszałka Bimbusa 2018), książki naukowe (m. in. Abstrakcja i przestrzeń. Szkic o ekspansji myśli i sztuki 2017, Świętość i brzmienie. Muzyka w Biblii 2022, Anty-Ingarden 2025) oraz ponad trzystu artykułów z zakresu kultury, sztuki, estetyki. Zajmuje się estetyką filozoficzną, szczególnie ontologią dzieła muzycznego, korespondencją sztuk, abstrakcją w sztuce i związkami sztuki z etyką.
Dziękujemy Goethe-Institut Warschau za wsparcie naszego projektu, a Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku za partnerowanie wydarzeniu.
