22 maja 2026 roku mieliśmy przyjemność gościć w Centrum Herdera UG Obywatela Honorowego Miasta Gdańska Dietera Schenka.
Bezpośrednią okazją do zaproszenia autora była jego autobiografia pt. „Leben im Widerspruch – im Schatten der Vergangenheit und in Konfrontation mit Folter und Rassismus der Gegenwart” („Życie w sprzecznościach – w cieniu przeszłości i w konfrontacji z torturami i rasizmem współczesności”), która wkrótce ukaże się nakładem wydawnictwa J.H.W. Dietz-Verlag.
W książce Dieter Schenk opisuje swoją drogę zawodową – od pracy w niemieckiej policji kryminalnej po działalność pisarską i publicystyczną poświęconą rozliczaniu niemieckiej przeszłości, w tym zbrodni wojennych popełnionych na terenach obecnej Polski oraz historii powojennych Niemiec.
Pracując jako inspektor ds. bezpieczeństwa w 62 krajach, z których wiele było rządzonych przez dyktatorów, stosowało tortury lub pogrążonych było w wojnach domowych, Dieter Schenk zetknął się z licznymi przypadkami łamania praw człowieka i rasizmu wspieranego przez lokalne reżimy. Z czasem zaczął również krytycznie oceniać współpracę niemieckich instytucji, zwłaszcza Federalnego Urzędu Kryminalnego (BKA), z państwami stosującymi represje oraz milczenie dyplomacji wobec tych działań.
W 1990 roku zrezygnował z kariery urzędniczej i poświęcił się pisaniu. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmuje rozliczanie zbrodni nazistowskich w Polsce i w Gdańsku. Najbardziej znaną jego książką stała się „Poczta Polska w Gdańsku. Dzieje pewnego niemieckiego zabójstwa sądowego”, opisująca proces i egzekucję obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku. Schenk wykazał w niej, że wyroki śmierci wydano z naruszeniem nawet nazistowskiego prawa wojennego. Jego badania przyczyniły się później do uchylenia tych wyroków przez niemieckie sądy.
Autor kontynuował badania nad historią Gdańska i niemieckiej okupacji w kolejnych publikacjach, m.in. poświęconych Albertowi Forsterowi oraz historii Wolnego Miasta Gdańska. Sam podkreśla, że badanie niemieckiej agresji na Polskę i jej konsekwencji stało się jego życiową misją.
Autobiografia Schenka zawiera również refleksje dotyczące niewystarczającego rozliczenia zbrodni i zbrodniarzy nazistowskich w powojennych Niemczech. Autor podkreśla, że brak ścigania sprawców był kompromitacją niemieckiego wymiaru sprawiedliwości i policji. Na podstawie własnych badań wykazał, że Federalny Urząd Kryminalny (BKA) oraz Ministerstwo Sprawiedliwości były po wojnie w dużym stopniu obsadzone przez byłych członków SS i NSDAP, z których wielu miało związek z nazistowskimi zbrodniami, a mimo to zajmowało wysokie stanowiska. Schenk opisuje środowisko dawnych funkcjonariuszy jako zamkniętą grupę, która wzajemnie się chroniła, zaprzeczała winie i nie okazywała skruchy wobec ofiar.
Krytycznie odnosi się także do sposobu, w jaki w wielu niemieckich rodzinach wypierano lub fałszowano przeszłość – dawni zwolennicy i wykonawcy polityki nazistowskiej byli przedstawiani jako przeciwnicy reżimu lub jego ofiary. Według autora doprowadziło to do stworzenia obrazu „narodu bez sprawców”.
Od 36 lat pisanie nie jest dla Dietera Schenka zwykłym codziennym zajęciem, lecz moralnym obowiązkiem i próbą ukazania odpowiedzialności za zbrodnie przeszłości oraz współczesne niesprawiedliwości. Uważa on, że pamięć o nazizmie i jego konsekwencjach, a także uważna obserwacja współczesnej sytuacji politycznej – szczególnie w państwach niedemokratycznych – są nie tylko obowiązkiem historycznym, ale przede wszystkim etycznym.
Spotkanie z Dieterem Schenkiem zostało nagrane. Gdy materiał będzie gotowy, opublikujemy go na naszym fb i na naszej stronie www.
