24.04.2026 prof. Jacek Friedrich wygłosił u nas wykład pt. „Nie tylko meble gdańskie. O kulturze wizualnej Gdańska w XIX i na początku XX wieku”

O czym był wykład?

Wraz z nastaniem czasów nowoczesnych coraz liczniejsze wytwory sztuki wchodziły w różnorodne i często nieoczywiste związki, tworząc złożoną rzeczywistość, którą z kolei zwykliśmy nazywać kulturą wizualną.

Równocześnie, wraz z rozwojem nowoczesnych idei i ideologii, w tym również – co dla naszego tematu szczególnie ważne – ideologii nacjonalistycznej, sztuki wizualne, a przynajmniej znaczna ich część, stały się nośnikiem propagandy. Niekiedy ów wymiar był oczywisty, wręcz ostentacyjny, w wielu jednak wypadkach propagandowe czy perswazyjne oddziaływanie sztuki było znacznie subtelniejsze.

Przywołane w tytule wykładu tak zwane meble gdańskie stanowią jeden z takich właśnie subtelniejszych przykładów. W epoce nowoczesnej, epoce – jak już mówiliśmy – intensyfikującego się nacjonalizmu, dla niemieckich gdańszczan te wspaniałe przedmioty stały się nośnikiem pamięci o wspaniałej kulturze niemieckiego mieszczaństwa w dawnym Gdańsku.

Dla Polaków stanowiły z kolei dowód świetności miasta, które przez kilka stuleci było największym i najzamożniejszym miastem Rzeczpospolitej. To dwie odmienne ścieżki pamięci, choć dla obu punktem wyjścia była gdańska szafa czy wspaniałe kręcone schody z gdańskiej sieni.

Ten rodzaj odmiennego, rozbieżnego, często wprost konfliktowego widzenia dawnej gdańskiej kultury nie dotyczył przecież wyłącznie mebli gdańskich. Przeciwnie – właściwie każdy wytwór sztuki dawnej mógł się stać przedmiotem kontrowersji. Tym bardziej w owe spory wciągane były dzieła nowo powstające.

Prof. Jacek Friedrich – historyk sztuki, muzealnik. Od 1990 pracownik Zakładu Historii Sztuki (następnie Katedry Historii Sztuki i Instytutu Historii Sztuki) Uniwersytetu Gdańskiego. Od 2000, na podstawie rozprawy „Problemy odbudowy gdańskiego Głównego Miasta w latach 1945–1956. Studium z dziejów mentalności społecznej”, doktor w zakresie historii. Od 2019 doktor habilitowany i profesor uczelniany UG. Jednocześnie w latach 1990–2010 wykładowca historii sztuki w Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, w 2013–2020 dyrektor Muzeum Miasta Gdyni, 2020–2024 dyrektor Muzeum Narodowego w Gdańsku.