W ostatni piątek 15.05.2026 odbył się u nas wykład dr. Magdaleny Staręgi pt. „Wojna i rozwój. Największe gdańskie stocznie w okresie Cesarstwa Niemieckiego„.
O czym mówiła prelegentka?
Ostatnia ćwierć XIX wieku w Gdańsku to czas wielkich zmian i odrabiania zaległości po wielu dekadach zastoju. Jako stolica prowincji Prusy Zachodnie (od 1878) miasto stało się ważnym ośrodkiem administracyjnym, a sytuacja gospodarcza pozwalała na nowe inwestycje powoli przemieniające Gdańsk w miasto nowoczesne. Kulminacją tego procesu była rozbiórka części miejskich obwałowań i powstałe na ich terenach obiekty, będące odzwierciedleniem ambicji miasta i jego mieszkańców.
Również lokalny przemysł okrętowy zyskał w owym czasie nowe możliwości rozwoju. Francuskie kontrybucje wypłacone Prusom po przegranej wojnie umożliwiły gruntowną modernizację Stoczni Cesarskiej. Z kolei w 1890 roku w sąsiedztwie państwowego zakładu zaczęła powstawać nowa filia elbląskiej Stoczni Schichaua. Przeprowadzone w kolejnych latach defortyfikacja i budowa Kanału Cesarskiego wpłynęły na kolejne usprawnienia stoczniowej infrastruktury. W tym czasie oba zakłady budowały przede wszystkim okręty dla niemieckiej floty, a swoje maksimum produkcyjne osiągnęły wraz z intensyfikacją produkcji na potrzeby I wojny światowej. Były wówczas dwoma największymi zakładami przemysłowymi w całym regionie. W imperialistycznej polityce cesarza Wilhelma II odgrywały szczególną rolę, czego potwierdzeniem były kolejne wizyty monarchy w Gdańsku. Budowane to jednostki, szczególnie okręty podwodne, wyjątkowo krwawo zapisały się w dziejach wojen morskich.
Podczas wykładu została nakreślona historia obu zakładów w okresie przynależności Gdańska do Cesarstwa Niemieckiego (1871-1918). Prześledzilismy rozwój ich infrastruktury, poznaliśmy najważniejsze zbudowane tam jednostki, stan zatrudnienia i problemy trapiące zatrudnionych w stoczniach pracowników.
Punktem wyjścia do prelekcji był materiał zgromadzony w książce „Stocznia. Część I: do 1945 roku” wydanej przez Europejskie Centrum Solidarności w 2025 roku.
Dr Magdalena Staręga – historyczka sztuki, muzealniczka, nauczycielka akademicka. Absolwentka Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Gdańskiego. Stypendystka m.in. Tajnego Archiwum Państwowego Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego w Berlinie i Instytutu Herdera w Marburgu. Laureatka Nagrody Stowarzyszenia Historyków Sztuki im. ks. prof. Szczęsnego Dettloffa. Autorka publikacji poświęconych architekturze gdańskiej oraz dziedzictwu Stoczni Gdańskiej. Od 2011 roku zatrudniona w Europejskim Centrum Solidarności, od 2021 związana także z Instytutem Historii Sztuki UG.
